Ο καρκίνος των πνευμόνων είναι η πιο γνωστή συνέπεια, αλλά το κάπνισμα μπορεί να προκαλέσει και καρκίνους στο στόμα, τον λαιμό, τον λάρυγγα, το πάγκρεας, την ουροδόχο κύστη, τον τράχηλο της μήτρας και άλλα όργανα.

Το κάπνισμα στην εφηβεία είναι ιδιαίτερα επικίνδυνο, καθώς οι περισσότεροι ενήλικες καπνιστές ξεκίνησαν πριν την ηλικία των 18 ετών.

Το κάπνισμα γενικά-συνδέεται με πνευμονικές παθήσεις, καρδιακές παθήσεις, εγκεφαλικό επεισόδιο, διαβήτη και πολλές άλλες σοβαρές παθήσεις υγείας, σύμφωνα με τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC).

 

Σύνδεση εφηβικού καπνίσματος και καρκίνου

Βλάβη στο DNA: Ο καπνός περιέχει πάνω από 4.000 χημικές ουσίες, με τουλάχιστον 60 να είναι καρκινογόνες.

Αυτές οι ουσίες μπορούν να προκαλέσουν βλάβη στο DNA των κυττάρων, οδηγώντας σε ανεξέλεγκτη ανάπτυξη και δημιουργία καρκινικού όγκου.

Πολλαπλοί τύποι καρκίνου: Το κάπνισμα συνδέεται με καρκίνους σε πολλά μέρη του σώματος, όπως πνεύμονες, στόμα, λαιμό, λάρυγγα, οισοφάγο, νεφρά, πάγκρεας, στομάχι, παχύ έντερο, ουροδόχο κύστη και τράχηλο της μήτρας.

 

Αυξημένος κίνδυνος στο στόμα: Η χρήση καπνού μπορεί να προκαλέσει προ-καρκινικές αλλοιώσεις στο στόμα, όπως η λευκοπλακία, που σε περίπου (5%) των περιπτώσεων εξελίσσεται σε καρκίνο του στόματος.

Εάν ένα παιδί έχει πληγή στο στόμα που δεν επουλώνεται ή παρουσιάζει λευκές κηλίδες, είναι σημαντικό να επισκεφτεί άμεσα τον οδοντίατρο, καθώς μπορεί να είναι σημάδια λευκοπλακίας.

 

Ενεργητικό και παθητικό κάπνισμα: Τόσο το ενεργητικό όσο και το παθητικό κάπνισμα είναι επικίνδυνα. Το παθητικό κάπνισμα, δηλαδή η εισπνοή του καπνού από άλλους, αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του πνεύμονα στους μη καπνιστές. Το παθητικό κάπνισμα, ιδίως στα παιδιά, είναι σοβαρότερο από ότι νομίζουμε.

Το κάπνισμα, χρόνια υποτροπιάζουσα νόσος, αποτελεί το σημαντικότερο παράγοντα νοσηρότητας και θνησιμότητας παγκοσμίως. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (Π.Ο.Υ.) υπολογίζει ότι ο αριθμός των καπνιστών από 1,1 δισεκατομμύρια σήμερα θα αυξηθεί στα 1,6 δισεκατομμύρια μέχρι το 2025.

Ο Π.Ο.Υ. κατατάσσει το παθητικό κάπνισμα ως τρίτη κατά σειρά αιτία θανάτου μετά το ενεργητικό κάπνισμα και το αλκοόλ. Το παθητικό κάπνισμα σε ενήλικες και παιδιά αναφέρεται διεθνώς ως «Environmental Tobacco Smoke: ETS» ή «passive smoking».

Στην Ελλάδα το 60% των παιδιών εκτίθενται σε παθητικό κάπνισμα κοινού τσιγάρου με δυσμενείς και μακροχρόνιες συνέπειες για την υγεία τους. Οι έφηβοι αρχίζουν να καπνίζουν για να μιμηθούν τους γονείς και τους συνομηλίκους τους. Γρήγορα, εθίζονται και δεν μπορούν να σταματήσουν.

 

Ο εθισμός των παιδιών στη νικοτίνη αποτελεί σημαντικό πρόβλημα για τη δημόσια υγεία. Οι στατιστικές για το κάπνισμα στους εφήβους δείχνουν τα εξής:

Σχεδόν 3 εκατομμύρια έφηβοι στις ΗΠΑ καπνίζουν. Περίπου 3.000 έφηβοι αρχίζουν το κάπνισμα κάθε μέρα και το ένα τρίτο εξ αυτών θα πεθάνουν πρόωρα από νόσο που σχετίζεται με το κάπνισμα (Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία).

Οι μαθητές των γυμνασίων και λυκείων που καπνίζουν είναι πιθανότερο να υιοθετήσουν επικίνδυνες συνήθειες, π.χ. μη χρήση της ζώνης ασφαλείας, εκδήλωση βίαιης συμπεριφοράς και ανάπτυξη ανεύθυνης σεξουαλικής συμπεριφοράς από μικρή ηλικία.

Ο καπνός θεωρείται ουσία που «ανοίγει την πόρτα» για τη χρήση αλκοόλ, μαριχουάνας και άλλων παράνομων ουσιών. Οι περισσότεροι ενήλικες καπνιστές άρχισαν το κάπνισμα πριν την ηλικία των 18 ετών. Όσο πιο νωρίς αρχίζει ένα άτομο να καπνίζει, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος για την υγεία του και τόσο πιο δύσκολο είναι να το κόψει.

 

Τα παιδιά που διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο να αρχίσουν να καπνίζουν είναι τα παιδιά που:

• έχουν γονείς, αδέλφια ή φίλους που καπνίζουν,
• εμφανίζουν ορισμένες συμπεριφορές όπως το να παριστάνουν τους σκληρούς ή τους «μεγάλους»,
• αρνούνται τις βλαβερές συνέπειες του καπνίσματος,
• έχουν μειωμένη ικανότητα αντιμετώπισης διαφόρων καταστάσεων και καπνίζουν για να ανακουφιστούν από το άγχος,
• έχουν μειωμένη αυτοεκτίμηση και κατάθλιψη,
• έχουν χαμηλή απόδοση στο σχολείο, ιδίως τα κορίτσια,
• επηρεάζονται πολύ από τις διαφημίσεις που συνδέουν το κάπνισμα με τη λεπτή σιλουέτα και/ή πάσχουν από διαταραχές της διατροφής (βουλιμία, ανορεξία).

 

Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς για να αποτρέψουν τα παιδιά τους από το κάπνισμα:

Οι γονείς αποτελούν μοντέλο για τα παιδιά τους.

Συμβουλές:

• Αν καπνίζετε, κόψτε το κάπνισμα. Αν δεν το έχετε κόψει, μην καπνίζετε μπροστά στα παιδιά σας και πείτε τους ότι μετανιώσατε που το αρχίσατε.
• Μην επιτρέπετε το κάπνισμα στο σπίτι και εφαρμόστε αυστηρούς αντικαπνιστικούς κανόνες.
• Ρωτήστε αν γίνονται συζητήσεις για το κάπνισμα στο σχολείο.
• Ρωτήστε τα παιδιά σας αν καπνίζουν οι φίλοι τους και εκφραστείτε θετικά για τα παιδιά που δεν καπνίζουν.
• Μην αφήνετε τα παιδιά σας να έχουν αντικείμενα που σχετίζονται με το κάπνισμα.
• Μην αφήνετε τα παιδιά σας να παίζουν με τσίχλες που έχουν μορφή τσιγάρου.
• Υποστηρίξτε τις αντικαπνιστικές προσπάθειες του σχολείου και της κοινότητας και πείτε στο διευθυντή του σχολείου ότι περιμένετε να ενισχύσει τους κανόνες σχετικά με το κάπνισμα.
• Δραστηριοποιηθείτε ώστε τα παιδιά και οι έφηβοι να είναι δυσκολότερο να προμηθευτούν τσιγάρα.
• Υποστηρίξτε τους υψηλότερους φόρους για τα τσιγάρα, την καθιέρωση άδειας για τους πωλητές και την κατάργηση των αυτόματων μηχανών πώλησης που δεν φυλάσσονται.
• Συζητήστε με τα παιδιά σας για τις ψεύτικες και παραπλανητικές εικόνες που χρησιμοποιούνται στις διαφημίσεις και στις ταινίες και οι οποίες εμφανίζουν το κάπνισμα ως στιλάτη, υγιή, σέξι και ώριμη συνήθεια.
• Τονίστε τις βραχυχρόνιες αρνητικές συνέπειες όπως η δυσοσμία του στόματος, τα κιτρινισμένα δάχτυλα, η οσμή στα ρούχα, η δύσπνοια και η μειωμένη απόδοση στον αθλητισμό.
• Τονίστε ότι η νικοτίνη προκαλεί εθισμό.
• Μάθετε στα παιδιά να λένε «Όχι» στο κάπνισμα.

 

Αν το παιδί σας έχει ήδη ξεκινήσει το κάπνισμα, τα ακόλουθα βήματα μπορεί να το κάνουν να το σταματήσει:

• Συμβουλέψτε το να σταματήσει. Μη γίνεστε επιθετικός αλλά υιοθετήστε υποστηρικτική συμπεριφορά που δείχνει σεβασμό.
• Υποστηρίξτε τις προσπάθειές του να το κόψει και εκφράστε την επιθυμία σας να βοηθήσετε.
• Προμηθεύστε το με εκπαιδευτικό υλικό.
• Βοηθήστε το να βρει προσωπικούς λόγους για τους οποίους θα έπρεπε να κόψει το κάπνισμα.
• Αν καπνίζετε, συμφωνήστε να κόψετε μαζί του το κάπνισμα και ορίστε την ημερομηνία που θα γίνει αυτό.
• Συμπεριλάβετε τον παιδίατρο ή τον οικογενειακό σας γιατρό στην προσπάθεια του παιδιού να κόψει το κάπνισμα.
• Αν το παιδί κάνει κατάχρηση άλλων ουσιών ή αλκοόλ ή έχει προβλήματα διαταραχών διάθεσης, θα πρέπει να γίνει αξιολόγηση από έναν παιδοψυχίατρο ή ψυχολόγο.

 

Άρθρο της Δρ Ελένης Κομνηνού στο περιοδικό babyonboardmag.gr